Duplex cancels USA

 
     

 
  In 1860 werd door de Amerikaanse Post bevolen om alleen nog maar zogenaamde "duplex-cancels" toe te passen om poststukken te stempelen.
Voorheen had iedere (grote) plaats een eigen stempel ontworpen, de zogenaamde "Town cancels" (stadstempels). Dat was een ratjetoe geworden. Ze kwamen voor in ronde vorm, rechthoekige vorm, gebogen vorm, 8-kantige vorm en zo meer. Sommige waren uitgevoerd met weelderige versieringen, waardoor bijvoorbeeld de datum amper nog leesbaar was. En verder vond men dat het stempel eigenlijk goed leesbaar NAAST de postzegel moest staan. Die gedachte was de aanleiding tot het ontstaan van de "duplex cancel".
De duplex cancel is een tweelingstempel, bestaande uit twee delen, namelijk een postmerk met datum/plaatsnaam en een vernietigingsstempel ("killer") met (meestal) een nummer. Het nummer verwees naar een bijbehorend postkantoor.
 
 
 

(figuur overgenomen van referentie 1)
 

 
  Stempels uit de eerste jaren van het nieuwe reglement zijn moeilijk te vinden en erg schaars. Dat komt omdat van 1861-1865 de Amerikaanse Burgeroorlog woedde.  Na de verkiezing van Abraham Lincoln tot President van de Verenigde Staten (US) van Amerika in maart 1861 scheidden 11 zuidelijke staten zich af van de US en vormden de zogenaamde "Confederate States of America" (ook wel  "the Confederacy" genoemd). De overblijvende 25 staten steunden de federale overheid, "the Union" genaamd.
Zowel de noordelijke als de zuidelijke staten gaven ten tijde van de Burgeroorlog eigen postzegels uit.
De volgende brief is een voorbeeld uit de confederatie-staten, verzonden vanuit Richmond (Virginia):
 
 
 


(Brief uit 1863, verzonden vanuit de confederatie-staten. Bron: Wikipedia)

 
 
 

Hieronder laat ik een aantal duplex-cancels zien uit mijn verzameling.
Ze zijn allemaal aangebracht op briefkaarten uit de periode 1884-1890.
 

 
 


 

 
 


 

 
 


 

 
  Het was de bedoeling dat het ronde deel van de stempel precies links naast de postzegel (of postzegelindruk) werd gezet en het vernietingingsstempel op de postzegel (of postzegelindruk).
Dit vernietigingsstempel wordt in Amerika wel de "footprint killer" genoemd; de afdruk lijkt wel op de afdruk van een schoenzool.

Naast de footprint killer werd ook nog een "target killer" toegepast, ook wel ringstempel genoemd, of schietschijfstempel, in het Amerikaans:  ring stamp  of  Bull's eye.
Ze komen voor met en zonder nummer. Hieronder 2 voorbeelden uit Philadelphia (1882-1883).
 
 
 


 

 
 

Het ringstempel zonder nummer werd meestal gebruikt voor post naar het buitenland.
De brief hieronder werd op 31 juli 1866 verzonden vanuit de USA (plaats onbekend) naar Cambridge, Nova Scotia (Canada).
 

 
 

 
  De brief is voorzien van vijf zwarte 2-cent postzegels (met de afbeelding van President Andrew Jackson, emissie van Juli 1863) en moedwillig afgestempeld met ongeveer 15 ringstempels.  (bron: http://www.philamercury.com/covers.php?id=11650)

Dit is de Scott nummer 73 met portret van Andrew Jackson, afgestempeld met een "fancy cancellation" (zie hieronder).
 

 
 
     
 


 

 
  De echte "duplex-cancels" zoals hierboven beschreven werden voornamelijk toegepast door de grotere postkantoren. De kleinere postkantoren werden gevraagd zelf een oplossing te bedenken voor het vernietigen van de postzegels c.q. ingedrukte zegelbeelden.
Aanvankelijk werd het aan de postmasters overgelaten om stempels te laten maken of zelf stempels te snijden. Velen namen hiervoor een stukje kurk, rubber of hout en maakten dat passend in een houder die het Post Office Department ervoor beschikbaar had gesteld.
Veel postkantoren sneden een eenvoudige figuur in een kurk van een wijnfles ("cork cancellations", kurkstempels), en deze werd als losse stempel gebruikt om de postzegels te ontwaarden.

De figuren waren meestentijds natuurlijk met eenvoudige (meetkundige) afbeeldingen, kruizen, driehoeken, tralies, sterren, ruitjespatroon en zo al meer.
De volgende voorbeelden laten hiervan enkele exemplaren zien.  Ook deze zijn allemaal op briefkaarten, nu uit de periode 1882-1886.
 
 
 


 


 
 


 

 
  Verzamelaars spreken in dit geval ook wel van "fancy cancellations" (fantasiestempels).

In de jaren 1865-1873 was John W.Hill de postmaster van de plaats Waterbury (Connecticut). In die periode creŽerde hij tientallen fantasiestempels, waarvan er hieronder enkele aardige te zien zijn (bron: http://www.theswedishtiger.com/1861water.html).
 
 
 


("man with pipe")


("man with hat")
 

 
 


("leaf")


("elephant")
 


 
 


("running chicken")
 

 
 
 
  Een mooi overzicht van de meest uiteenlopende fantasiestempels is verder nog te zien op
http://www.stamp-collecting-world.com/usclassicstamps_1870FC1.html
Hieronder enkele losse zegels uit mijn eigen verzameling met fantasiestempels en een Bulls'Eye.
 
 

 
    Bronnen  
  1 A.G.van Herk: "Lexicon voor U.S.A.-filatelie", publicatie nr 8 van de Vereniging voor U.S.A. - en Canada Filatelie, 1990.  
  2 Eigen verzameling  
  3 http://www.stamp-collecting-world.com/usclassicstamps_1870FC1.html  
  4 Diverse andere Internetsites, waaronder die welke in de tekst hierboven zijn gegeven.  
 
     
 

Toon Oomens (November 2011)